Çocuk ve Ergenlerde Depresyon ve Çözüm Yolları



  Klinik Psik. Doktora Öğrn. Perihan Yıllı,
Çocuk ve Ergenlerde Depresyon
Richard Louv, der ki! 
“Çocukların sağlığı ile yeryüzünün sağlığı, 
birbirine sıkı sıkıya bağlıdır” 


Çocuğunu mutlu görebilmek her anne babanın en büyük arzusudur. Ancak, her yaşayan bireyde olduğu gibi çocuklar da zaman zaman kalp kırıklıkları, başarısızlıklar gibi gün içi  konularla yüzleşerek üzülmekte ve mutsuz olabilmekteler. Çocuk ve ergenlerin de erişkinler gibi depresyona girebilecekleri 1970’ lerden sonra  kabul edilmiştir. Bu tarihe kadar doğal bunalım süreci olarak değerlendirilirdi. Çocuklarda depresyon ile,  doğal iniş çıkışları birbirinden ayıran ve tanı koymaya yarayan bir takım yaşamsal fonksiyon bozuklukları gözlemlenmektedir.
Çocuk ve genç depresyonuna hangi sıklıkla rastlanmaktadır?
Majör Depresyon: Çocuklarda % 1-2 ergenlerde ise % 3-8 oranında,
Hafif depresyon ise her iki grupta da % 5-10 oranında izlenmektedir.
Cinsiyetlere göre depresyon; Kız/erkek oranı eşit iken, ergenlerde 2/1oranındadır.
Çocuk ve gençlerde görülen depresyon türleri ve belirtileri nelerdir?
Geniş bir spektrumda yer almaktadır. Genellikle stres sonucunda ortaya çıkan ve kısa süreli olan “ depresif bulgulu uyum bozukluğu” en hafif uç olurken, ayrıca majör depresyonu tam karşılamayan eşik altı depresif bozukluklarda vardır. Distimi tanısı ise, en azından bir yıl süresince devam eden kronik bir durum olup hafif depresyon bulguları olarak seyredebilen durumlarda konulabilmektedir.
Majör depresyon, bu spektrumda yer alan en ciddiye alınması gereken durumdur.
 Aşağıdaki belirtilerin en az beşi ve en az iki hafta boyunca neredeyse her gün görülmesi tanıyı desteklemektedir.
1.      Gün boyunca depresif ya da asabi bir duygulanım gösterimi
2.      Uykusuzluk ya da fazla uyuma,
3.      Ciddi kilo kaybı ya da kilo artışı
4.      Her şeye olan ilgisini yitirme.
5.      Aşırı hareketlilik ya da tam tersi, isteksizlikler ve aktivitelerinde azalma
6.      Yorgunluk, enerji kaybı,
7.      Değersizlik, suçluluk  duygusu,
8.      Konsantrasyon da azalma
9.      Ölüm ve intihar düşüncelerini dile getirme, gibi  belirtiler olarak sıralanabilir.

Depresyonun ortaya çıkmasında ve tekrarında rol alan risk etmenleri nelerdir?

1.      Genetik :  Majör depresyon ailesel bir olaydır ve % 40 – 65 olarak iletilmekte ve ergenlik döneminde ortaya çıkmaktadır.
2.      Yaşam olayları
3.      Ailesel ve çevresel faktörler :  Ebeveynlerde görülen  depresyon çocukları yalnızca genetik olarak etkilemeyip, bilişsel çarpıtma sistemleri ile model olma, pasif ya da suskun ya da asabi  etkileşimler yoluyla da etkilemektedir. 
4.      Diğer biyolojik faktörler: Tiroit bezi ve diğer hormonsal hastalıklar.  Kronik depresyonu olan erişkinlerde ve ergenlerde beyin yapısal formlarında yapısal değişiklikler gözlenmektedir.

Çocukları depresyondan korumak için neler yapılabilir?
1.      Koşulsuz ve süreklilik arzeden  sevgi ve ilgininnin verilmesi.
2.      İletişimde süreklilik.
3.      Öğrenmek istedikleri sorularına seviyelerine göre mantıklı yanıtlar vermek
4.      Onlarla zaman geçirmek
5.      Olası değişiklikler öncesi hazırlamak.  Örn. Taşınmak, okul değişikliği, ailenin ekonomik yapısında değişimler gibi stres ve travmaya sebep  olacak olaylar mümkünse öncesinden, uygun bir dille sakin ve anlayacağı bir iletişim diliyle açıklanmalıdır. Bu konularda soracağı sorulara izin verilerek anlayacağı şekilde açıklamalarda bulunulmalı. Çocuk çok küçükse, benzer öykülerle ya da benzer akılcıl resimlerle konu aktarılılabilir.
6.      Olası olumsuz durumlarda sert tepkiden uzak eleştirmeden anlamaya çalışmak.
Depresyon anında beyinde neler oluyor?

Sinir hücreleri ve beyin arası mesajları taşıyan neurotransmiter adı verilen kimyasallar mevcuttur. Bu kimyasallar aynı zamanda duygularımızın da düzenleyicisidir. Bu kimyasalların  enerji seviyelerinin düşüklüğü kişide depresyon, kaygı bozukluğu, ankisiyete ve stres  gibi belirtiler yaşamasına sebep olmaktadır. (egzersiz/ bir yudum nefes kitap S; 119)
Çocuklarda depresyon süreci nasıl işler?
Majör depresyon:  1-2 / 8 ay aralığında seyreder.
Çocuk ve ergen ilk depresyonu döneminden sonra iyileşmektedir ancak ilk iki yıl %  20- 60 oranında tekrarlanabilmektedir.
Erken yaş depresyonun,  %10-20’ sinde  bipolar bozukluk riski bulunmaktadır. Manik depresif ( bipolar bozukluk) depresyon ve manik epizotlar ile karakterize bir bulgudur. 

Epizotlar da bazı belirgin durumlar gözlenir;
 - Çok az uyumaya rağmen kişinin kendini çok enerjik hissetmesi, 
-  Duygularda ani iniş çıkışlar, 
-  Düşüncelerin hızlanmasına paralel çok hızlı konuşma, 
 - Kendini dünyanın en iyi sporcusu, şairi gibi görme gibi değişik ve uç eğilimler,
 - Bazen de halisünasyonlarla karakterizedir. 

Özellikle antidepresanlarla da  ortaya çıkan bipolar bozukluk bulguları ve ailesel manik depresif öyküleri risk sebepleridir.  Bu bulguların yanı sıra depresyon olan çocuk ve gençlerde; “davranış bozukluğu,  kişilik bozukluğu, sosyal adaptasyon sorunları, ilişkilerde zorlanma, okul ya da iş yaşamında başarısızlık, alkol , sigara ya da diğer madde kullanımı gibi risk düzeyine sahiptirler.



Nasıl yardımcı olacağız?
Ev ya da okul ortamlarında ortaya çıkan değişikliklerde tanınabilen bir durumdur.
·         Duygu ve düşünceleri açabilmeleri için güvenli bir ortam ve koşulların sağlanması için cesaretlendirmek. Her türden baskıdan uzak durmak.
·         Kendilerinde olan değişimlerin farkında olduğunuzu ve önemsediğinizi  yardım etmek için hazır olduğunuzu söyleyin. Dolaylı olarak değil açıkça söylemelisiniz bu davranış onun açılabilmesi için ilk hareket olacaktır. Çünkü kendilerini değersiz, önemsiz suçlu kimsenin onları anlamadığı duygusu içindedirler, bu sebeple içe dönmüşlerdir.
·         Çocuğunuz bu desteğinizle iletişime geçti ise sabır ve anlayışla dinleyin, olumlu yüz mimikleriyle sadece dinleyin. İletişim anlarında yalnızca onunla ilgilenin.
·         Hemen çözüm bulmaya girişmeyin, düşünce ve duygularını düzeltmeye kalkmayın.
·         Sorularınız, onu anladığınıza dair olmalı.
·         Çocuğunuzun verdiği bilgilere ve durumun ciddiyetine göre sıkıntılarına” birlikte” çözüm bulun. İkinizi de aşan konular  olabilirse profesyonel destek almada da karar alabilirsiniz.
·         Birlikte hoşlanacakları sosyal ortamlar ve spor gibi aktivitelere katılınız.
·         Yoga, nefes egzersizleri,  bir enstrüman eğitimi, resim gibi fiziksel ve sanatsal faaliyetleri cazip hale getirin.

Profesyonel yardım için hangi durumlarda  karar verilmelidir?
Aile olarak yukarıda saydığımız aşamaları ciddi ve çocuğunuzu önemseyerek yaptınız bir değişim olmuyorsa; aşağıdaki bulgulardan birkaçı ortaya çıkıyorsa ve süreklilik gösteriyorsa, profesyonel destek alınmalıdır.
·         Çocuğumuz, sürekli mutsuz mu?
·         Umutsuz mu?
·         Sürekli bir sıkıntı halinde mi?
·         Öfkeli, saldırgan, aşırı sinirli mi?
·         Aile ve arkadaşlarıyla ilişkilerinde zorlanıyor mu?
·         Konsantrasyonu bozuk mu?
·         Okula gitmede isteksizlik, derslerinde başarısında azalmalar mı var?
·         Enerjisinin yok olduğunu mu düşünüyorsunuz?
·         Daha önce çok sevdiği aktivitelerden keyif almıyor mu?
·         Reddedilmeye ya da başarısızlığa karşı çok mu hassas davranıyor?
·         Özgüveninde azalma,
·         Suçluluk duygusu
·         Fizksel rahatsızlıkların tekrarlanması, Sık sık karın ağrısı, mide bulantısı, baş ağrısından şikayetçi olması.
·         Evden kaçma, intihar gibi düşüncelerden mi söz ediyor?

Çocuklarda ve gençlerde depresyon tedavi yolları nelerdir?
Çocuk ve gençlere üç tedavi yöntemi tek ya da kombine olarak çalışılmaktadır.
1.      Bilişsel davranışçı terapi/ (DBT),
2.      Kişilerarası terapi (IPT- Interpersonel terapi)
3.      Farmakolojik tedavi.
 İlaç tedavisi olarak Fluoxetin ( plasebo) yan etkisi olmayan ilaç görünümlü bir maddedir.  Diğer serotonerjik antidepresanlar kullanan hastaların  plaseboya oranla, 
 % 2-4 aralığında  daha fazla intihar düşüncesi  yaşadığı ve bu nedenle tedavinin ilk dönemlerinde çocuk ve ergenlerin çok yakından takip edilmeleri gerekmektedir.

Ayrıca her tedavi yönteminde ailenin de eğitim içine alındığı katılımın sağlandığı işbirlikçi tutum izlenmelidr. 
Ebeveyn olarak görevleriniz:
Ø  Çocuğumuza her yaş döneminde dikkatle dinlemek, 
Ø  Hiçbir problemini hafife almamak,
Ø   Olası bir kızgınlık döneminizde öfkenizi kontrol altında tutmalısınız.
Ø  Onu çok sevdiğinizi çok değerli ve önemli olduğunu sık sık dile getirmek, gibi
Ø  Unutmayın, fiziksel olarak o sizden küçüktür. Ancak duygusal ve duyusal anlamda sizden çok daha hassastır
çocuklar ve gençlere yaşamlarının her alanını psikolojik- zihinsel denge içinde geçirmeleri için; "  her yaş ve seviyede nefes egzersizleri yapması için teşvik ediniz....

Perihan Yıllı
http://pozitifid.com/ 
http://pozitifid.wix.com/pozitifid#!about/cipy


  Kaynaklar: http://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/bipolar-    disorder/expert-answers/bipolar-disorder-in-children/faq-20058227
 Zara A (2001) Yaşadıkça, İmge Yayınevi Ankara,
Yıllı P (2015) Bir Yudum Nefes  İskenderiye Yayınevi- İstanbul 

konuya destek, diğer yayınlar ve kaynaklar : 

http://pozitifid.blogspot.com.tr/2012/10/antidepresanlar-depresyon-yapyor.html,


http://pozitifid.blogspot.com.tr/2014/07/cocuk-egitiminde-ufak-dokunuslar.html?view=flipcard

http://pozitifid.blogspot.com.tr/2014/06/5-7-yas-cocuklaryla-uygulamal-dogru.html?view=flipcard

Bir Yudum Nefes
http://www.iskenderiyekitap.com/?newUrun=1&Id=1371686&CatId=bs607206&Fstate&%2FB%C4%B0R-YUDUM-NEFES#detaylar

http://www.idefix.com/kitap/bir-yudum-nefes-perihan-yilli/tanim.asp?sid=F5YED7MU7Y2NYBSANE4M










Popüler Yayınlar